Nationale identiteit, sociale acceptatie en discriminatie op Curaçao

1. Inleiding 

Nationale identiteit verwijst naar het gevoel van verbondenheid en een gedeeld “wij-gevoel” binnen een nationale gemeenschap (Jenkins, 2014). In de literatuur wordt nationale identiteit gezien als een sociaal geconstrueerde en contextafhankelijke vorm van identificatie, die ontstaat in de wisselwerking tussen individu en samenleving (Brubaker, 2016; Jenkins, 2014). Daarmee speelt nationale identiteit een belangrijke rol in sociale cohesie en in de afbakening van de nationale gemeenschap (Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid [WRR], 2007), en hangt zij nauw samen met sociale samenhang en inclusie. 

Nationale identiteit hangt nauw samen met sociale samenhang en inclusie (Jackline, 2025). Toenemende diversiteit kan invloed hebben op hoe nationale verbondenheid wordt ervaren en ingevuld. Migratie kan daarbij leiden tot een herdefiniëring van nationale identiteit, doordat opvattingen over burgerschap en lidmaatschap van de nationale gemeenschap veranderen (Abenaitwe, 2025).  

Migratie is een wereldwijd verschijnsel dat blijft toenemen. Een migrant is iemand die zijn of haar land van herkomst verlaat om zich in een ander land te vestigen (United Nations, n.d.). In 2022 waren er naar schatting 281 miljoen internationale migranten (3,6% van de wereldbevolking) (McAuliffe & Oucho, 2024). Ook het aantal gedwongen migranten en asielzoekers is de afgelopen jaren sterk gestegen. Deze mondiale ontwikkelingen zijn zichtbaar op Curaçao, waar het aandeel inwoners met een migratieachtergrond is toegenomen van 19,5% in 2001 naar 24,6% in 2023 (Central Bureau of Statistics Curaçao, 2025). 

Gegeven de centrale rol van nationale identiteit en de toenemende diversiteit op Curaçao als gevolg van migratie, is het van belang te onderzoeken hoe inwoners nationale identiteit ervaren (Jackline, 2025). Deze diversiteit gaat samen met verschillen in sociale kenmerken zoals etnische achtergrond, taal en religie, en kan invloed hebben op sociale acceptatie, inclusie en ervaren discriminatie. Personen die discriminatie ervaren, kunnen een minder sterk gevoel van verbondenheid met de samenleving ontwikkelen (Dagevos & Vermeulen, 2024; Damen et al., 2024). Vanuit dit perspectief is het relevant om te onderzoeken hoe deze sociale verhoudingen binnen de Curaçaose samenleving worden ervaren. Deze publicatie richt zich daarom op nationale identiteit, sociale acceptatie en discriminatie op basis van gegevens uit het Sociale Cohesieonderzoek 2015 en de Sociale Enquête 2025.  

Het is daarbij belangrijk te benadrukken dat niet alle vormen van discriminatie samenhangen met migratieachtergrond. Daarom richt dit rapport zich op de gehele bevolking van Curaçao. Religie en huidskleur zijn bovendien genuanceerde kenmerken, omdat zij niet direct samenhangen met geboorteplaats of migratieachtergrond. 

2. Methodologie 

2.1 Onderzoeksopzet en steekproef 

Voor dit onderzoek is gebruikgemaakt van secundaire data uit twee bevolkingsonderzoeken van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) Curaçao: het Sociale Cohesieonderzoek 2015 en de Enkuesta Sosial 2025. Beide onderzoeken zijn gebaseerd op representatieve steekproeven van huishoudens binnen de niet-institutionele bevolking van Curaçao en zijn ontworpen om uitspraken te doen over de totale bevolking. 

Voor het Sociale Cohesieonderzoek 2015 bedroeg de steekproefomvang N = 3.600 huishoudens, waarbij is rekening gehouden met een onzekerheidsmarge van 5 procent. Uiteindelijk namen 2.626 huishoudens deel (72,9%). Voor de Enkuesta Sosial 2025 bedroeg de steekproefomvang N = 3.100 huishoudens, eveneens met een aangenomen onzekerheidsmarge van 5 procent. Uiteindelijk namen 1.695 huishoudens deel. 

De steekproeven zijn getrokken uit officiële bevolkings- en adressenbestanden en houden rekening met de populatiestructuur van Curaçao. Binnen elk onderzoek werd één persoon per huishouden geselecteerd om de vragen over sociale cohesie te beantwoorden.  

2.2 Operationalisering van nationale identiteit, sociale acceptatie en discriminatie 

Nationale identiteit wordt in dit onderzoek benaderd als opvattingen over wie tot de Curaçaose gemeenschap behoort, gebaseerd op de vraag “Wie is een ‘Yu di Kòrsou’?”, zoals opgenomen in beide onderzoeken. Dit maakt het mogelijk te analyseren welke kenmerken volgens inwoners bepalend zijn voor lidmaatschap van de nationale gemeenschap. 

Nationale identiteit werd in beide onderzoeken gemeten via de stellingen: een ‘Yu di Kòrsou’ is 1) ook een hier geboren kind van migranten, 2) moet vloeiend Papiamentu kunnen spreken, 3) moet op Curaçao geboren zijn, 4) is iemand die zich inzet voor de Curaçaose samenleving, en  5) is ook een migrant die meer dan 15 jaar op Curaçao woont. 

Sociale acceptatie werd in beide onderzoeken gemeten via de vraag: “Heeft u bezwaar om mensen uit deze lijst als buren te hebben?”. De lijst omvatte: mensen van een andere etnische groep of uit een ander land, mensen met een andere religieuze achtergrond, drugsverslaafden, mensen met psychische problemen, mensen met een crimineel verleden, alcoholisten, mensen met HIV, grote gezinnen en homoseksuelen. In dit onderzoek wordt specifiek gekeken naar de eerste twee categorieën. 

Discriminatie werd in het Sociale Cohesieonderzoek 2015 gemeten via de vraag: “Voelt u zich wel eens gediscrimineerd op Curaçao op basis van de volgende gronden?”. Hierbij werden de volgende categorieën onderscheiden: huidskleur, geboorteland, sociaaleconomische status, taal, religie, leeftijd, geslacht, lichamelijke beperking, seksuele voorkeur en anders. In dit onderzoek wordt specifiek gekeken naar discriminatie op grond van huidskleur, geboorteland, taal en religie.  

2.3 Dataverzameling en dataverwerking 

In het Sociale Cohesieonderzoek 2015 vond de dataverzameling plaats via face-to-face interviews door enquêteurs. De vragenlijsten werden afgenomen met behulp van een papieren vragenlijst die achteraf werd gescand. 

Voor de Enkuesta Sosial 2025 werd de dataverzameling eveneens face-to-face uitgevoerd, waarbij interviewers gebruikmaakten van de CAPI-methode (Computer Assisted Personal Interviewing). Hierbij werden de vragenlijsten digitaal ingevuld op een tablet. 

Na de dataverzameling werden de gegevens gecontroleerd, opgeschoond en voorbereid voor analyse. In beide onderzoeken werden kwaliteitscontroles uitgevoerd om ontbrekende waarden, invoerfouten en andere onregelmatigheden te identificeren en waar nodig te corrigeren. Vervolgens zijn de gegevens klaargemaakt voor statistische analyse op huishoudniveau. Aangezien de analyses in dit onderzoek zijn gebaseerd op huishoudgegevens, zijn geen wegingsfactoren toegepast. 

2.4 Data-analyse 

De analyse van de gegevens is voornamelijk beschrijvend van aard. Hierbij wordt gebruikgemaakt van frequenties, percentages en betrouwbaarheidsintervallen om patronen en verschillen binnen de bevolking inzichtelijk te maken. Door de vergelijkbare onderzoeksopzet, steekproefmethodiek, dataverzameling en weging bieden beide datasets een betrouwbare basis voor het uitvoeren van vergelijkende analyses tussen 2015 en 2025. 

3. Resultaten 

3.1. Bevolkingsstructuur 

Volgens de Sociale Enquête 2025 is Curaçao gekenmerkt door een bevolkingssamenstelling waarin het merendeel van de inwoners lokaal is geboren: 74,6% van de inwoners is geboren op het eiland en 25,4% in het buitenland. Bij een totale bevolking van 156.115 inwoners (per 1 januari 2025) zijn de grootste groepen in het buitenland geborenen afkomstig uit Latijns-Amerika (7,8%), Nederland (7,7%) en het Caribisch gebied (6,5%). Over het algemeen blijft de bevolkingsstructuur relatief stabiel in vergelijking met voorgaande jaren. 

[Text Wrapping Break]Bron: Sociale Enquête 2025, Centraal Bureau voor de Statistiek Curaçao 

3.2. Nationale identiteit 

In zowel het Sociale Cohesieonderzoek (2015) als de Sociale Enquête (2025) werd de vraag gesteld: "Wie is een ‘Yu di Kòrsou’?" Deze vraag had betrekking op de opvattingen van de bevolking over wat iemand tot een “Yu di Kòrsou” (Curaçaoënaar of kind van Curaçao) maakt. 

In 2015 werd het zijn van een “Yu di Kòrsou” vooral geassocieerd met het spreken van Papiaments (81,1%) en geboren zijn op Curaçao (80,9%). Tegelijkertijd wijzen de resultaten op een zekere mate van inclusiviteit binnen de perceptie van een “Yu di Kòrsou” zijn (zie figuur 3). De meeste respondenten beschouwden kinderen van migranten die op Curaçao zijn geboren als “Yu di Kòrsou” (84,0%). Een kleinere meerderheid kende deze status ook toe aan personen die bijdragen aan de samenleving (62,8%) en aan migranten die meer dan 15 jaar op Curaçao wonen (54,9%). 

Figuur 3. Perceptie van wie is een ‘Yu di Kòrsou’ (in %) 2015 

Bron: Sociale Cohesieonderzoek 2015, Centraal Bureau voor de Statistiek Curaçao 

De resultaten van 2025 laten een vergelijkbaar beeld zien. Geboorte op Curaçao (76,4%) en het spreken van Papiaments (71,5%) blijven belangrijke kenmerken van de identiteit als “Yu di Kòrsou” (zie figuur 4). Daarnaast geeft 77,1% aan dat kinderen van migranten die op Curaçao zijn geboren en opgegroeid eveneens als “Yu di Kòrsou” worden beschouwd. Hoewel dit nog steeds een ruime meerderheid betreft, liggen deze aandelen lager dan in 2015. Voor migranten die langer dan 15 jaar op Curaçao verblijven, ligt dit aandeel lager (45,2%), eveneens lager dan in 2015. Daarnaast geeft 55,0% aan dat maatschappelijke bijdrage een belangrijk criterium vormt voor de identificatie als “Yu di Kòrsou”, hetgeen eveneens een afname ten opzichte van 2015 betreft. 

Figuur 4. Perceptie van wie is een ‘Yu di Kòrsou’ (in %) 2025 

Bron: Sociale Enquête 2025, Centraal Bureau voor de Statistiek Curaçao 

3.3. Acceptatie en discriminatie 

Uit het Sociale Cohesieonderzoek 2015 blijkt dat 76,2% van de bevolking aangaf geen discriminatie te hebben ervaren. Daarentegen gaf 20,3% aan af en toe discriminatie te ervaren, en 3,5% gaf aan dit vaak te ervaren. Onder de 23,8% die discriminatie had ervaren, werden huidskleur (11,8%), geboorteland (11,0%), sociaaleconomische status (8,6%), taal (8,5%) en religie (4,6%) het vaakst genoemd als gronden van discriminatie (zie Tabel 2). Daarnaast zijn er verschillen zichtbaar tussen bevolkingsgroepen. Inwoners die niet op Curaçao zijn geboren, gaven vaker aan discriminatie te ervaren op basis van geboorteland en taal dan inwoners die wel op Curaçao zijn geboren. 

De gepresenteerde percentages hebben betrekking op de gehele bevolking van Curaçao en niet specifiek op de migrantenpopulatie. Dit komt doordat bepaalde vormen van discriminatie niet uitsluitend samenhangen met migratieachtergrond, zoals huidskleur en religie. 

Bron: Sociale Cohesieonderzoek 2015, Centraal Bureau voor de Statistiek Curaçao¹ 

Verder gaf in 2015 15,8% van de respondenten aan bezwaar te hebben tegen buren met een andere etnische achtergrond of herkomst, terwijl 13,5% bezwaar had tegen buren met een andere religie (zie figuur 1).  

Figuur 1. ‘Heeft u bezwaar om mensen uit deze lijst als buren te hebben?’ (in %) 2015 

Bron: Sociale Cohesieonderzoek 2015, Centraal Bureau voor de Statistiek Curaçao 

In 2025 waren deze percentages gedaald naar respectievelijk 11,0% en 7,8%. Tegelijkertijd gaf meer dan 80% van de bevolking aan geen bezwaar te hebben tegen dergelijke buren (zie figuur 2). Deze ontwikkeling wijst op een toegenomen maatschappelijke acceptatie van etnische en religieuze diversiteit op Curaçao. 

Figuur 2. ‘Heeft u bezwaar om mensen uit deze lijst als buren te hebben?’ (in %) 2025 

Bron: Sociale Enquête 2025, Centraal Bureau voor de Statistiek Curaçao 

Conclusie 

De resultaten van dit onderzoek laten zien dat nationale identiteit op Curaçao voornamelijk wordt gedefinieerd aan de hand van geboorteplaats en taal, waarbij het spreken van Papiaments en geboren zijn op het eiland centrale criteria vormen. Tegelijkertijd bestaat er brede consensus dat kinderen van migranten die op Curaçao zijn geboren en opgegroeid deel uitmaken van de nationale gemeenschap en als ‘Yu di Kòrsou’ worden beschouwd. 

Naast deze dominante criteria spelen ook maatschappelijke bijdrage en langdurig verblijf een rol in de invulling van nationale identiteit, al is het belang van deze factoren tussen 2015 en 2025 enigszins afgenomen. 

Verder tonen de resultaten een toename in sociale acceptatie van etnische en religieuze diversiteit. Het aandeel inwoners dat bezwaar heeft tegen buren met een andere achtergrond is in de periode 2015–2025 gedaald, terwijl een ruime meerderheid geen bezwaar uitspreekt. 

Wat betreft ervaren discriminatie blijkt uit het onderzoek van 2015 dat een minderheid van de totale bevolking hiermee te maken had, voornamelijk op basis van huidskleur en geboorteland. Deze vormen van discriminatie worden niet uitsluitend verklaard door migratieachtergrond en betreffen daarom de gehele bevolking van Curaçao. Voor 2025 ontbreken vergelijkbare gegevens, waardoor geen uitspraak kan worden gedaan over ontwikkelingen in ervaren discriminatie. Wel suggereren de resultaten een algemene trend richting meer sociale acceptatie binnen de Curaçaose samenleving. 

Referenties 

Andriessen, I., Nievers, E., Faulk, L., & Dagevos, J. (2010). Liever Mark dan Mohammed? Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau 

Abenaitwe Jackline (2025). The Impact of Immigration on National Identity. IDOSR JOURNAL OF CURRENT ISSUES IN ARTS AND HUMANITIES 11(1):18-23. https://doi.org/10.59298/IDOSRJCIAH/2025/1111823  

Brubaker, R. (2016). Grounds for difference. Harvard University Press. 

Centraal Bureau voor de Statistiek Curaçao. (2025, November 24). Migranten in Curaçao, Census 2023. https://www.cbs.cw/migranten-in-curacao-census-2023 

Centraal Bureau voor de Statistiek Curaçao. (2017). De sociale relaties van de bevolking van Curaçao: Resultaten Sociale Cohesieonderzoek 2015. Willemstad, Curaçao: Centraal Bureau voor de Statistiek Curaçao. ISBN 978-99904-5-062-0. 

Centraal Bureau voor de Statistiek Curaçao. (2025). Enkuesta Social 2025. Willemstad, Curaçao: Centraal Bureau voor de Statistiek Curaçao.  

Centraal Bureau voor de Statistiek Curaçao. (2023). Population of Curaçao, January 1st 2023 [Databestand]. Willemstad, Curaçao: Centraal Bureau voor de Statistiek Curaçao. 

Dagevos, J. en F. Vermeulen (2024). Is de politiek er voor iedereen? Een onderzoek naar ervaren representatie, insitutioneel vertrouwen en politiek participatie bij personen met een migratieachtergrond. Den Haag: Sociaal en Cultrueel Planbureau 

Damen, R., J. Dagevos en W. Huijnk (2024). Feeling at Home? A Dynamic Analysis of the Impact of Discrimination, Refugee-Specific, and Participation Characteristics on Recently Arrived Refugees’ Belonging. In: Journal of International Migration and Integration. 

Jenkins, R. (2014). Social identity (4th ed.). Routledge. 

McAuliffe, M. and L.A. Oucho (eds.), 2024. World Migration Report 2024. International Organization for Migration (IOM), Geneva. 

Negreiros, T. S., Dos Santos, F. Á., Bolis, I., & Dantas, A. W. S. (2022). Ethnicity, color and nationality: An integrative literature review regarding the relation of cultural prejudice and discrimination. Trends in Psychology. Advance online publication. https://doi.org/10.1007/s43076-022-00199-y 

United Nations. (n.d.). Migrants. https://www.un.org/en/fight-racism/vulnerable-groups/migrants 

Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid. (2007). Identificatie met Nederland. Amsterda